Door Els van den Brink, christelijke coach in hartje Zuid Holland
Je bent moe. Niet gewoon moe na een drukke dag, maar moe op een manier die zelfs na een weekend rust niet echt verdwijnt. Misschien merk je dat je sneller geïrriteerd bent, slechter slaapt of moeite hebt om je te concentreren. Dan kan de vraag opkomen: heb ik gewoon stress, ben ik overspannen of is er misschien sprake van een burn-out?
Stressniveau 1: Gezonde stress
De meeste mensen hebben een zekere mate van spanning nodig om in beweging te komen. Een deadline op je werk helpt om even te knallen en het project af te ronden. Een datum vastleggen voor een kinderfeestje helpt om er ook echt even voor te gaan zitten en te bedenken hoe je het gaat organiseren. Een gezonde mate van stress kan je net het extra zetje geven dat je nodig hebt om er even voor te gaan.
Soms gebeurt het wel dat de klus een stuk groter is dan je eerder had gedacht, of dat er allemaal onverwachte dingen tussendoor komen. Opeens wordt er een kind ziek of gaat je wasmachine stuk. Op zo’n moment verandert de prettige spanning in een stressgevoel dat niet mee zo prettig aanvoelt. Toch kan dat je wel helpen om op dat moment even te focussen op wat echt noodzakelijk is, en andere dingen even te negeren. Het kan zijn dat je lichaam op een gegeven moment wel een signaaltje geeft dat dit niet te lang moet duren. Dat kan bijvoorbeeld door een beetje hoofdpijn of spanning in je schouders. Meestal vallen de klachten wel mee. En zolang je zulke korte periodes van stress afwisselt met periodes van ontspanning, is er niks aan de hand.
Stressniveau 2: Chronische stress
Het kan natuurlijk zijn dat je van de ene stresssituatie direct doorrolt in de volgende, waardoor de stress langzamerhand chronisch wordt. Veel vrouwen functioneren jarenlang op dat niveau zonder dat ze het zelf doorhebben. Ze blijven doorgaan, regelen, zorgen en organiseren. Omdat het nog lukt, lijkt er weinig aan de hand. Maar ondertussen stapelt de vermoeidheid zich langzaam op. Bovendien raak je er dan ongemerkt aan gewend om steeds maar weer door te gaan, zonder tijd te nemen voor rust en ontspanning.
Bij chronische stress functioneer je meestal nog redelijk goed. Je gaat naar je werk, zorgt voor je gezin en doet wat er moet gebeuren. Maar het kost steeds meer moeite en je merkt dat je steeds minder reserve overhoudt.
Stressniveau 3: Overspannenheid
Chronische stress kan uiteindelijk uitmonden in overspannenheid. Misschien merk je dat je sneller emotioneel reageert, slechter slaapt of steeds meer moeite hebt om je te concentreren. Dingen die vroeger vanzelf gingen kosten opeens veel energie. Je merkt dat je steeds meer fouten maakt en dat je veerkracht duidelijk achteruit gaat. Het lukt eigenlijk niet meer.
Je zou kunnen spreken van overspannenheid, als je al langere tijd (zeker een paar maanden) last hebt van meerdere spanningsklachten, zoals lichamelijke en geestelijke vermoeidheid, piekeren, zich opgejaagd voelen, prikkelbaarheid, verstoorde en of onrustige slaap, niet tegen drukte of herrie kunnen, concentratieproblemen, vergeetachtigheid, en emotionele labiliteit. Het kan zijn dat je daarbij ook merkt dat je eetlust verandert, dat je soms hartkloppingen hebt, nek- en schouderpijn, oppervlakkige ademhaling en hoofdpijn. Het kan heel pijnlijk zijn om dit te ervaren en een gevoel van machteloosheid en controleverlies geven. Je kent jezelf opeens niet meer terug.
In het algemene spraakgebruik wordt overspannenheid vaak verward met burn-out, maar is toch niet hetzelfde. Je zou kunnen zeggen dat je er bij overspannenheid nog redelijk op tijd bij bent. Als je op dat moment snel ingrijpt om rust en hersteltijd in te bouwen, kan je ook weer redelijk snel herstellen. Vaak is het wel fijn om daarbij hulp te krijgen van een coach of andere hulpverlener.
Stressniveau 4: Burn-out
Wanneer je gewoon blijft doorgaan terwijl je eigenlijk overspannen bent, kan dat uiteindelijk uitmonden in een burn-out. Bij een burn-out voelt het vaak alsof je lichaam zelf op de rem trapt. Waar je eerder nog kon doorgaan op wilskracht, lukt dat nu niet meer. Artsen spreken van een burn-out als er sprake is van drie of meer verschillende spanningsklachten die meer dan zes maanden geleden zijn begonnen. Een belangrijk kenmerk van burn-out is bovendien dat mensen zich extreem moe en uitgeput voelen. Doordat je stress-signalen te lang hebt genegeerd, ben je zowel lichamelijk als geestelijk uitgeput. Daardoor word je gedwongen om rust te nemen.
Doordat een burn-out is veroorzaakt door jarenlange overbelasting, zal het herstel niet meer spontaan optreden als je rust neemt. Dat is bij overspannenheid nog wel het geval. Hoeveel tijd je nodig hebt voor herstel, is ook afhankelijk van de manier waarop je werkt aan je herstel. Vaak kunnen mensen na ongeveer drie maanden hun werk weer gedeeltelijk oppakken en na zes tot acht maanden weer volledig aan het werk. Maar dit kan zeker ook veel langer duren. Bovendien zijn meestal dan nog niet alle klachten verdwenen.
Waar sta jij op de stressmeter?
Hoe ziet jouw stressmeter er op dit moment uit? Op welk niveau zit jij? Om dat goed bij jezelf te kunnen zien, is het belangrijk dat je leert om je eigen stress-signalen te herkennen. Wat is bij jou het eerste signaal waarmee jouw lichaam je vertelt dat je last hebt van stress? Hoe vaak heb je daar op dit moment last van? En hoe reageer jij als je zulke signalen van je lichaam krijgt?
Veel vrouwen ontdekken pas achteraf hoeveel stress ze eigenlijk hebben gehad. Omdat ze zo gewend zijn geraakt aan de spanning, voelt die normaal. Juist daarom is het belangrijk om af en toe bewust stil te staan bij de signalen van je lichaam.
Waarom stress vaak meer is dan een volle agenda
Misschien herken je jezelf in een van de niveaus die hierboven beschreven staan. Toch ontstaat stress meestal niet alleen doordat je agenda te vol is. Vaak spelen er ook diepere patronen mee. Misschien vind je het moeilijk om grenzen te stellen. Misschien voel je je verantwoordelijk voor alles en iedereen. Of ben je gewend geraakt om vooral voor anderen te zorgen en jezelf daarbij steeds weer op de laatste plaats te zetten.
In mijn coachpraktijk merk ik dat juist daar vaak de sleutel ligt tot blijvende verandering. Niet alleen leren om meer rustmomenten in te bouwen, maar ook ontdekken waarom je telkens weer over je eigen grenzen heen gaat. Pas als je die patronen gaat herkennen, wordt het makkelijker om andere keuzes te maken.
Neem gerust contact op als je je afvraagt of de stress misschien te veel is. Misschien is het nu de juiste tijd om daar wat aan te doen! Hoewel ik als coach geen medische diagnose kan stellen, kan ik wel met je meedenken over de ernst van je stressklachten en welke stappen helpend kunnen zijn.
In mijn praktijk bied ik stress en burn-out coaching voor als je met dit soort dingen vastloopt. Ik bied begeleiding als er echt sprake is van overspannenheid of burn-out. Maar ook als je merkt dat je stressklachten oplopen en je overspannenheid of burn-out wilt voorkomen. Wil je weten of dit wat voor jou is? Meld je dan aan voor een gratis tijd-voor-mij-sessie om te ontdekken welke stappen jij zou kunnen zetten om minder stress en meer rust te ervaren.
Lees ook:
