Door Els van den Brink, christelijke coach in hartje Zuid Holland
‘Welke film zullen we vanavond kijken?’ ‘Ach, kies jij maar.’
Welk spelletje zullen samen doen? ‘Het maakt mij niet zo veel uit. Doe maar wat jij leuk vindt.’
Herkenbare gesprekjes? Zijn dat ook antwoorden die jij zou kunnen geven? Het lijken maar kleine dingetjes, wat maakt het nu uit wat voor spelletje of film je kiest? Maar soms zijn dit soort kleine antwoorden een signaal van iets dat dieper gaat: dat je niet meer goed weet wat je zelf wilt. Dat je jezelf ongemerkt hebt veranderd in een soort kameleon, die zich zo kan aanpassen dat je bijna onzichtbaar wordt.
Waarom aanpassen zo verleidelijk is
Hoe komt het dat we zo vaak geneigd zijn om onszelf aan te passen en daarin af en toe zo ver te gaan? Daar liggen allemaal heel goede bedoelingen aan ten grondslag. We voelen liefde en betrokkenheid voor de mensen om ons heen, en dat motiveert ons om daarin net een stapje verder te gaan. Misschien ben je hooggevoelig en voel je haarfijn aan wat andere mensen nodig hebben. En ben je bovendien vanuit je opvoeding gewend om altijd rekening te houden met de wensen en behoeften van andere mensen. Misschien hou je niet van conflicten en doe je graag je best om de harmonie en goede sfeer te bewaren. En ligt het in je aard om behulpzaam te zijn.
Wanneer aanpassen een probleem wordt
Vorige week had ik twee coachgesprekken waarbij dit thema ook voorbij kwam. Beide vrouwen ontdekten voor zichzelf dat ze heel vaak geneigd waren om problemen op te lossen door zichzelf aan te passen aan de ander. De een vertelde dat als een collega liet weten dat ze dingen liever op een andere manier zou doen, dat dat bij haar nooit een probleem was. ‘Natuurlijk, ik regel dat gelijk even voor je’. Als er thuis iets moest gebeuren, paste ze haar eigen plannen aan en deed ze het liever zelf dan een ander gezinslid om hulp te vragen. Waarom zou je dat doen?
Lange tijd leek dat ook prima te werken. Maar al pratend hierover werd wel duidelijk dat deze aanpak toch helemaal niet zo goed werkte als gehoopt. Want die collega had helemaal niet door wat deze vrouw allemaal voor haar had gedaan, en voelde zich nog steeds niet tevreden en betrokken. En steeds weer zelf een tandje harder werken in plaats van anderen om hulp vragen bleek uiteindelijk uit te monden in een ernstige burn-out.
Nog een laag dieper
Bewustwording van je patronen is zo’n waardevolle en belangrijke stap. Want pas als je de patronen bij jezelf herkent, kun je er ook echt wat aan doen. Tegelijkertijd probeer ik in coachtrajecten altijd nog een laag dieper te gaan, en te ontdekken waar dat patroon van aanpassen nu eigenlijk door is ontstaan. In coachtrajecten zoals het Ruimte-voor-mij-traject wordt dat heel vaak duidelijk als we teugkijken naar het persoonlijk verleden.
Soms was er vroeger veel ruzie thuis, waardoor iemand onbewust heeft geleerd om conflicten zo veel mogelijk te vermijden. Misschien was er een broertje of zusje dat extra zorg nodig had. Als kind probeerde je je ouders te helpen door mee te bewegen en zelf niet te veel aandacht te vragen. Misschien hoopte je als kind op die manier waardering te krijgen, of in ieder geval geen afwijzing te ervaren. Daarnaast kan er natuurlijk ook een stuk hooggevoeligheid meespelen. Misschien heb je als kind nooit goed geleerd om daar goed mee om te gaan.
Dit soort inzichten kunnen echt de sleutel zijn tot verandering. Want als je dit weet van jezelf, kun je ook leren hoe je op een andere manier met dit soort situaties om kunt gaan. En dat zonder automatisch weer in dat patroon van aanpassen te schieten. Natuurlijk kan dat oude patroon nog steeds af en toe getriggerd worden. Maar zodra je dat weer herkent, kun je stappen zetten om daar anders mee om te gaan.
Een Bijbelse visie
Maar is zorgen en jezelf aanpassen eigenlijk niet iets wat God van ons vraagt? Het is toch de bedoeling om de ander hoger te achten dan jezelf, zoals je kunt lezen in Filippenzen 2:3? Dat is natuurlijk een belangrijke vraag als christen, die ik mezelf ook wel eens stel. En ja, ik denk dat aanpassen soms heel liefdevol kan zijn en volledig in overeenstemming met Gods woord. Maar dat geldt niet voor iedere situatie waarin we ons aanpassen.
Juist daar komt die diepere laag om de hoek kijken waar we het eerder over hadden. Want als je echt eerlijk naar jezelf kijkt, spelen ook die andere patronen vaak een rol. Denk bijvoorbeeld aan angst voor conflicten of angst voor afwijzing. Dan ziet het er aan de buitenkant wel heel liefdevol uit, maar als we het ten diepste meer doen uit angst, dan is het toch niet zoals God het heeft bedoeld. God zegt immers ook dat we onze naaste lief moeten hebben ALS ONSZELF.
Ik denk dat dat betekent dat we ook moeten zorgen voor voldoende ruimte en rust voor onszelf. Anders zijn we niet staat om de ander lief te hebben op een manier zoals we dat zelf zouden willen en God dat ook graag ziet. God vraagt ons niet om te kiezen tussen jezelf en de ander. Hij nodigt je uit om Hem te volgen als de unieke vrouw die Hij gemaakt heeft, niet als iemand die zichzelf steeds kleiner maakt.
Hoe stop je met aanpassen als een kameleon?
Hoe kun je nu een begin maken om dit patroon bij jezelf te doorbreken? Ik wil je graag 3 korte tips meegeven, om mee te beginnen.
- Merk het op wanneer je jezelf aanpast. Probeer dat te doen zonder veroordeling, let gewoon op wanneer het gebeurt. Vaak zijn dit soort patronen zo vanzelfsprekend geworden, dat dit al een grote stap is voor jezelf.
- Vraag jezelf af welke behoefte eronder zit. Wat zou jij eigenlijk willen als je je niet direct zou aanpassen?
- Breng het eerlijk in gebed bij God. Vraag Hem om deze behoefte te vervullen en jou te helpen dit patroon te veranderen.
Kun je hier wel wat hulp bij gebruiken? Meld je dan aan voor een gratis tijd-voor-mij-sessie. Samen bekijken we dan wat ik als coach hierin voor je kan betekenen.
Lees ook