Door Els van den Brink, christelijke coach in hartje Zuid Holland

‘Kun jij volgende week nog even helpen?’ Nog voordat je hebt nagedacht, hoor je jezelf alweer ‘ja’ zeggen. Pas later voel je de irritatie. Waarom deed ik dat nou weer?

Vind jij het ook zo lastig om je grenzen aan te geven? Zeg je ook zo vaak ‘ja’ terwijl je van binnen eigenlijk ‘nee’ voelt? Bij veel vrouwen gaat dat volkomen automatisch, ze zijn het niet anders gewend. Maar op een gegeven moment begint dat te wringen. Al dat ‘ja’ zeggen terwijl je van binnen ‘nee’ voelt, kost energie en gaat ten koste van jezelf. Alleen hebben we dat vaak pas laat door. Grenzen stellen of pleasen, waarom hebben we daar zo veel moeite mee?

Waarom grenzen stellen zo lastig kan zijn

Waarom vinden we het vaak zo moeilijk om grenzen te stellen? Allereerst kan het zijn dat je het niet eens bewust bent, omdat je het altijd al zo hebt gedaan. En omdat je eigenlijk niet eens goed weet waar je grens precies ligt. Maar ook als je wel doorhebt waar je grens ligt, kan het toch verleidelijk zijn om er overheen te gaan. Bijvoorbeeld vanuit de gedachte dat het deze ene keer wel kan. Waarschijnlijk heb je heel goede bedoelingen. Veel vrouwen willen graag behulpzaam en betrokken zijn. En voelen zich sterk verantwoordelijk. Het moet toch gewoon gebeuren? Bovendien heb je waarschijnlijk geen zin om het uit te laten monden in een conflict.

Wanneer wordt helpen pleasen?

Eigenlijk zit het probleem niet in het helpen zelf, maar in de reden waarom je helpt. Als je vaak over je grenzen gaat, ben je meestal niet meer op een gezonde manier aan het helpen. Dan ben je ongemerkt terechtgekomen in een patroon van ongezond pleasen. Dat ziet er aan de buitenkant hetzelfde uit, maar het verschil zit in het gevoel dat je motiveert, bewust of onbewust. Als je op een gezonde manier iemand helpt, kies je daar bewust voor. Bovendien doe je dat vanuit liefde en vrijheid, je voelt je niet gedwongen. Je kiest er bijvoorbeeld bewust voor om een bloemetje te brengen bij je zieke buurvrouw.

Bij ongezond pleasen voelt dat heel anders. In dat geval zit er altijd een negatief gevoel onder. Misschien help je iemand vanuit een gevoel van angst, bijvoorbeeld omdat je bang bent voor een conflict. Het kan ook zijn dat je het doet omdat je je anders schuldig voelt, of omdat je je eigenlijk verplicht voelt om te helpen. Ik had dat soort plichtsgevoel regelmatig als de basisschool weer eens om hulpmoeders vroeg. Dat hoor je als moeder toch gewoon te doen. Het kan ook zijn dat je onbewust hoopt op een woord van waardering van degene die je helpt. Als je ouders bijvoorbeeld vroeger heel kritisch waren, kun je je hele leven onbewust blijven hopen op hun goedkeuring.

Achter pleasen kunnen verschillende patronen schuilgaan

De christelijke therapeuten Carianne Ros en Michelle van Dusseldorp ontdekten dat achter pleasegedrag heel verschillende patronen kunnen schuilgaan. In hun boek ‘Nee is oké’ onderscheiden ze verschillende manieren van ongezond pleasen, met verschillende onderliggende overtuigingen. Misschien zeg je vooral ja omdat je graag wilt dat anderen je aardig vinden. Of om conflicten te vermijden. Misschien voel je je verantwoordelijk voor alles wat er moet gebeuren, of ben je ervan overtuigd dat helpen nu eenmaal hoort. Of omdat je denkt dat het een Bijbelse opdracht is. Het gedrag lijkt hetzelfde, maar de onderliggende overtuigingen kunnen sterk verschillen.

Grenzen stellen of pleasen – de vraag die echt belangrijk is

Wat betekent dit voor jou, als jij vaker ‘ja’ zegt op verzoeken dan eigenlijk goed voor je is? In dat geval helpt het je niet zo veel om je af te vragen: ‘waarom zei ik nu ja?’ In dat geval kom je namelijk hooguit uit bij de argumenten waar je bewust over hebt nagedacht, maar niet bij de neigingen en patronen die je onbewust hebben beïnvloed. En die hebben ongemerkt meestal een veel grotere invloed.

De vraag die je in dit geval verder kan helpen, is: ‘Wat maakte dat nee zeggen nu zo moeilijk voelde?’ Wat voor gevoel kwam er bij mij boven op dat moment, als ik er even heel goed bij stil sta? En ken ik dat gevoel misschien ergens van, misschien vanuit mijn jeugd of een later moment in mijn leven? Heel vaak zijn dit soort patronen al ontstaan in onze jeugd. Als je als kind te maken hebt met moeilijke omstandigheden en je daar vervelend over voelt, ga je vanuit je kinderlijke logica een oplossing bedenken. Pleasen kan dan heel passend voelen, en precies zorgen voor waar jij als kind op dat moment behoefte aan hebt: bevestiging, acceptatie, harmonie, erkenning, aandacht of wat het ook was wat jij nodig had.

Grenzen stellen of pleasen – een Bijbels perspectief

De bijbel is vol van menselijke voorbeelden, zowel pleasers als liefdevolle helpers. Denk maar eens aan Martha en Maria. Martha die heel hard aan het werk was voor Jezus, maar daar heel gemengde gevoelens bij had, zeker toen haar zus Maria haar niet kwam helpen. Martha was duidelijk meer aan het pleasen, terwijl Jezus haar liefdevol liet weten dat Maria de goede keus had gemaakt. Aan de andere kant is Ruth in het oude testament een prachtig voorbeeld van een liefdevolle helper, die uit liefde voor haar schoonmoeder zelf kiest om aren te gaan rapen. Zo mogen ook wij vanuit liefde en vrijheid andere mensen helpen. Niet omdat we bang zijn voor afwijzing of ons schuldig voelen, maar omdat we daar bewust voor kiezen.

Gezonde grenzen geven ruimte

Als je zo gewend bent om te pleasen, voelt ‘nee’ zeggen niet altijd liefdevol. Maar dat is het wel. Want door nee te zeggen tegen dingen die je eigenlijk vooral doet uit angst of plichtsgevoel, ontstaat er ruimte om echt uit liefde mensen te helpen. Om dingen te doen die passen bij hoe God jou heeft gemaakt, en daarmee andere mensen tot zegen te zijn. Daarmee eer je God, tenslotte had Hij jou zo bedoeld, en waarschijnlijk kost het je op die manier ook veel minder energie.

Een eerste stap

Wil je hier voor jezelf mee aan de slag? Denk dan eens na bij welke situatie jij onlangs ja zei, terwijl je eigenlijk nee voelde. En stel jezelf dan eens de vraag: wat voelde je eigenlijk op dat moment? Waar was je bang voor dat er zou gebeuren? En wat zegt dat over jouw patroon?

Wil je hier graag eens over doorpraten? Dan ben je van harte welkom voor een gratis tijd-voor-mij-sessie. Samen bekijken we wat jouw eerste stap kan zijn om hier verder mee te komen, en of het ruimte-voor-mij-traject of een ander coachtraject op maat voor jou helpend zou kunnen zijn.